Bilim insanları radyasyonun beyinde toksik protein yumaklarını tetikleyerek Alzheimer ve demans riskini artırdığını saptadı. ‘eCIRP’ proteini yeni tedavi hedefleri sunabilir.
Feinstein Tıbbi Araştırma Enstitüleri’nden bilim insanları, iyonlaştırıcı radyasyonun beyinde Alzheimer hastalığının temel patolojik özelliği olan toksik protein yumaklarını tetikleyebileceğini ortaya koydu. Araştırmacılar, 100’den fazla bilimsel çalışmayı analiz ederek radyasyon maruziyeti ile demans riski arasındaki bağlantıyı inceledi.
Meta-analiz kapsamında incelenen 18 çalışmada, her 100 milisievertlik radyasyon artışının demans riskini yüzde 11 yükselttiği belirlendi. Radyasyona maruz bırakılan Alzheimer modelli fare ve maymunlarda beyin dokusu tahribatının hızlandığı gözlemlendi.
Araştırmada, iyonlaştırıcı radyasyonun hücre DNA’sında hasara yol açtığı ve bu durumun beyindeki bağışıklık hücrelerini aktive ederek ‘eCIRP’ adlı bir proteinin salgılanmasına neden olduğu saptandı. Bu protein, sağlıklı beyinde hücre iskeletini destekleyen tau proteinlerinin yapısını bozarak toksik tau yumaklarının oluşumunu başlattı.
‘eCIRP’ proteininin ayrıca beyinde kronik enflamasyona, mitokondri hasarına ve yeni nöron üretiminin baskılanmasına yol açtığı belirtildi. Bilim insanları, bu bulguların özellikle yüksek kümülatif radyasyon dozuna maruz kalan gruplar için geçerli olduğunu vurguladı.
Radyasyon kaynaklı bilişsel gerilemenin biyolojik mekanizmalarının anlaşılmasının koruyucu tıp açısından önem taşıdığı ifade edildi. ‘eCIRP’ molekülünü baskılamaya yönelik geliştirilecek yeni tedavi ve biyobelirteçlerin, Alzheimer ve demansın önlenmesinde yeni bir tedavi yolu sunabileceği öngörülüyor.
