Op. Dr. Harun Kütahya, stres kırıklarının belirtilerini, nedenlerini ve korunma yollarını anlattı. Aktivite sırasında başlayan ve dinlenince geçen ağrıya dikkat çekildi.
Kemiğin dayanıklılığını aşan baskılar, ‘stres kırığı’ olarak adlandırılan gizli tehlikeyi ortaya çıkarıyor. Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Harun Kütahya, bu durumun bir binanın kolonlarındaki fark edilmeyen ince çatlaklara benzediğini belirtti. Kütahya, kemiklerin kapasitelerini aşan baskılara maruz kaldığında stres kırığı riskinin arttığını vurguladı.
Op. Dr. Harun Kütahya, kemiklerin sürekli yenilenen canlı dokular olduğunu açıkladı. Bu yenilenme sürecinde kemiği yıkan ‘osteoklastlar’ ve yeni kemik dokusu üreten ‘osteoblastlar’ rol oynar. Fiziksel aktivite veya mekanik stres arttığında, vücut kemik yıkımını hızlandırır. Normalde yeni kemik yapımı bu yıkımı dengeler. Ancak yükün sıklığı ve şiddeti arttığında, yıkım hızı yapım hızını geçer. Bu durum kemiğin mikromimarisini zayıflatarak mikro-çatlaklara ve stres kırıklarına yol açar.
Stres kırıkları ikiye ayrılır: ‘Yorgunluk kırıkları’ anormal mekanik stresin sağlıklı kemiğe uygulanmasıyla, ‘yetmezlik kırıkları’ ise kemik erimesi veya D vitamini eksikliği gibi nedenlerle zayıflamış kemiklere normal yüklerin binmesiyle oluşur. Sporcular, dansçılar ve askerler yorgunluk kırıklarına daha yatkındır.
Op. Dr. Kütahya, antrenman yoğunluğunun ani artırılması, yanlış ayakkabı seçimi, sert zeminlerde spor yapılması ve anatomik faktörlerin (düz tabanlık, yüksek kemer) riski artırdığını belirtti. Bu kırıklar genellikle alt ekstremitede, özellikle kaval ve ayak tarak kemiklerinde görülür.
Stres kırığının en belirgin belirtisi, aktivite sırasında başlayıp dinlenince geçen ağrıdır. Başlangıçta hafif bir sızı iken, önlem alınmazsa günlük aktiviteleri engelleyebilir. Ağrılı bölgede noktasal hassasiyet ve hafif şişlik görülebilir. Klasik kırıkların aksine ani ve şiddetli morarma genellikle olmaz. Bu nedenle hastalar durumu kas ağrısı sanarak ihmal edebilir.
Erken evrede röntgen filmleri normal çıkabilir. Kesin teşhis için MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) incelemesi, kemik iliği ödemini tespit etmek için altın standarttır.
Stres kırıklarının tedavisinde genellikle cerrahi müdahale gerekmez. Temel tedavi, kemiğe yük bindirmemek ve iyileşmesi için zaman tanımaktır. Ağrıya neden olan aktivitelerden 4-6 hafta ara verilmeli, yüzme gibi kemiğe yük bindirmeyen sporlar tercih edilmelidir. Özel botlar veya koltuk değneği ile sabitleme ve yük azaltma sağlanabilir.
Kemik iyileşmesini desteklemek için D vitamini ve kalsiyum takviyeleri önemlidir. Ağrı ve ödem için doktor kontrolünde ilaçlar kullanılabilir. Nadiren, kanlanması zayıf bölgelerdeki kırıklarda cerrahi sabitleme gerekebilir.
Stres kırıklarından korunmak için egzersiz yoğunluğu haftalık %10’u geçmeyecek şekilde kademeli artırılmalı, ayak yapısına uygun, darbe emici ayakkabılar tercih edilmeli ve eskiyen spor ayakkabıları zamanında değiştirilmelidir. Vücudu dinlemek, ağrıları ihmal etmemek, küçük çatlakların daha büyük kırıklara dönüşmesini engeller.
